عبور از دره‌ی مرگ فناوری

2. گذار از فناوری به تولید صنعتی

رسیدن یک فناوری به آمادگی برای صنعتی‌سازی، حتی اگر از منظر علمی معتبر، از نظر فنی قابل‌اعتماد و از نظر عملکردی موفق باشد، الزاماً به معنای شکل‌گیری یک صنعت موفق نیست. فاصله میان «فناوری قابل‌اثبات» و «محصول قابل‌تولید و اقتصادی» یکی از مهم‌ترین و در عین حال پیچیده‌ترین مراحل چرخه نوآوری است.

فاصله میان «فناوری قابل‌اثبات» و «محصول قابل‌تولید و اقتصادی» یکی از مهم‌ترین و در عین حال پیچیده‌ترین مراحل چرخه نوآوری است.

در این مرحله، یک ایده یا فناوری که پیش‌تر مراحل پژوهش، اثبات مفهوم، توسعه‌ی نمونه‌ی اولیه، آزمون و بلوغ فناوری را پشت سر گذاشته است، باید به یک سامانه‌ی تولیدی پایدار، تکرارپذیر، اقتصادی، قابل‌کنترل و منطبق با الزامات بازار تبدیل شود.

به بیان دیگر، صنعتی‌سازی را نمی‌توان صرفاً افزایش ظرفیت تولید یک نمونه‌ی اولیه دانست. صنعتی‌سازی یک فرآیند چندبعدی است که در آن فناوری، طراحی محصول، فرآیند تولید، تجهیزات، مواد اولیه، نیروی انسانی، کیفیت، زنجیره‌ی تأمین، سرمایه، استانداردها، الزامات قانونی و بازار به یکدیگر متصل می‌شوند.

صنعتی‌سازی یک فرآیند چندبعدی است که در آن فناوری، طراحی محصول، فرآیند تولید، تجهیزات، مواد اولیه، نیروی انسانی، کیفیت، زنجیره‌ی تأمین، سرمایه، استانداردها، الزامات قانونی و بازار به یکدیگر متصل می‌شوند.

در واقع، در این مرحله «دانش فنی» باید به «توانمندی تولید» تبدیل شود.

اهمیت این مرحله از آنجا ناشی می‌شود که بسیاری از پروژه‌های فناورانه نه فقط در مرحله‌ی تولید دانش یا حتی توسعه‌ی نمونه اولیه، بلکه در مسیر انتقال به تولید صنعتی نیز با شکست مواجه می‌شوند. همان‌گونه که در بخش نخست اشاره شد، دره‌ی مرگ[i] به فاصله‌ای اشاره دارد که فناوری پس از عبور از مراحل اولیه‌ی پژوهش و توسعه، برای رسیدن به تجاری‌سازی و مقیاس صنعتی با آن مواجه می‌شود.

دره‌ی مرگ[i] به فاصله‌ای اشاره دارد که فناوری پس از عبور از مراحل اولیه‌ی پژوهش و توسعه، برای رسیدن به تجاری‌سازی و مقیاس صنعتی با آن مواجه می‌شود.

در این مرحله، علاوه بر ریسک فنی، ریسک‌های تولید، بازار، سرمایه‌گذاری و مدل کسب‌وکار نیز اهمیت می‌یابند. جناب استفن مارکهام[ii] (استاد و پژوهشگر آمریکایی در حوزه‌ی مدیریت نوآوری، متولد 1950)، نیز بر ضرورت مجموعه‌ای از فعالیت‌های مدیریتی و فناورانه برای عبور فناوری از مرحله‌ی کشف و توسعه به سمت تجاری‌سازی تأکید کرده است.

از این منظر، صنعتی‌سازی را باید یک فرآیند کاهش همزمان ریسک فنی، عملیاتی، اقتصادی، کیفیتی و بازار دانست. هرچه این ریسک‌ها پیش از سرمایه‌گذاری بزرگ صنعتی بهتر شناسایی و مدیریت شوند، احتمال موفقیت تجاری فناوری افزایش خواهد یافت.

2.1. شکاف میان فناوری و صنعت

میان یک فناوری که در آزمایشگاه یا محیط نیمه‌صنعتی عملکرد مطلوبی نشان می‌دهد و محصولی که بتواند در مقیاس صنعتی به‌صورت پایدار، اقتصادی و رقابت‌پذیر تولید شود، فاصله‌ای اساسی وجود دارد. این فاصله را می‌توان شکاف فناوری- صنعت نامید.

در محیط پژوهشی، موفقیت غالباً با شاخص‌هایی مانند صحت علمی، عملکرد فنی، نوآوری و امکان‌پذیری فناوری سنجیده می‌شود؛ در حالی که در محیط صنعتی، معیارهای موفقیت گسترده‌ترند: هزینه‌ی تمام‌شده، قابلیت تولید، قابلیت اطمینان، کیفیت پایدار، تأمین مواد، زمان تحویل، تعمیرپذیری، ایمنی، انطباق با استانداردها و پذیرش بازار. بنابراین:

«فناوری زمانی به صنعت و تولید تبدیل می‌شود که علاوه بر «کارکردن»، بتوان آن‌را به‌طور تکرارپذیر، اقتصادی، ایمن و قابل ‌اتکا تولید کرد.»

فناوری زمانی به صنعت و تولید تبدیل می‌شود که علاوه بر «کارکردن»، بتوان آن‌را به‌طور تکرارپذیر، اقتصادی، ایمن و قابل ‌اتکا تولید کرد.

این تمایز، یکی از بنیادی‌ترین نکات در مدیریت فناوری است.

2.1.1. ماهیت شکاف میان فناوری و صنعت

شکاف میان فناوری و صنعت را نمی‌توان یک شکاف منفرد دانست. این شکاف مجموعه‌ای از نواقص یا شکاف‌های به‌هم‌پیوسته است:

1. شکاف فنی: آیا فناوری در شرایط واقعی و متغیر صنعتی همچنان عملکرد مطلوب دارد؟
2. شکاف مقیاس: آیا فناوری آزمایشگاهی در مقیاس بزرگ نیز همان عملکرد را حفظ می‌کند؟
3. شکاف تولید: آیا محصول را می‌توان با نرخ، دقت و تکرارپذیری موردنیاز تولید کرد؟
4. شکاف کیفیت: آیا کیفیت محصول در تولید انبوه ثابت باقی می‌ماند؟
5. شکاف اقتصادی: آیا هزینه‌ی تولید با قیمت قابل‌قبول بازار سازگار است؟
6. شکاف زنجیره‌ی تأمین: آیا مواد، قطعات، تجهیزات و خدمات موردنیاز به‌صورت پایدار در دسترس‌اند؟
7. شکاف سازمانی: آیا سازمان توان مدیریت تولید، کیفیت، تأمین، فروش و خدمات را دارد؟
8. شکاف بازار: آیا مشتری حاضر است محصول را خریداری و جایگزین گزینه‌ی موجود کند؟
9. شکاف سرمایه‌گذاری: آیا منابع مالی لازم برای عبور از نمونه‌ی اولیه به تولید فراهم است؟
10. شکاف مقرراتی و استانداردی: آیا محصول الزامات قانونی و استانداردهای مربوط را برآورده می‌کند؟

بنابراین، با اشاره به مطلب «چرخه‌ی کامل نوآوری» که بیان می‌دارد یکی از ابزارهای کلیدی برای ارزیابی میزان کاهش ریسک و وضعیت فناوری در مسیر عبور از دره‌ی مرگ، شاخص‌های سنجش آمادگی است، می‌توان به این نتیجه رسید که بلوغ فناوری شرط لازم در صنعتی‌سازی است، اما شرط کافی نیست.