۶. مزایای همگرایی IT/OT
همگرایی IT/OT مزایای متعددی برای سازمانهای صنعتی به همراه دارد که در ادامه به مهمترین آنها پرداخته میشود:
۶.۱. دید ۳۶۰ درجه از عملیات[i]
با یکپارچهسازی دادههای OT (مانند دما، فشار، وضعیت تجهیزات) با دادههای IT (مانند سفارشات، موجودی انبار، برنامه تولید)، مدیران سازمان به یک دید جامع و بیدرنگ از تمام عملیات واحد (تولیدی) خود دست مییابند.
با یکپارچهسازی دادههای OT (مانند دما، فشار، وضعیت تجهیزات) با دادههای IT (مانند سفارشات، موجودی انبار، برنامه تولید)، مدیران سازمان به یک دید جامع و بیدرنگ از تمام عملیات واحد (تولیدی) خود دست مییابند.
این دید جامع امکان تصمیمگیری سریعتر و آگاهانهتر را فراهم میکند.
۶.۲. بهینهسازی تولید[ii]
دادههای OT بهتنهایی فقط وضعیت فعلی خط تولید را نشان میدهند. اما با ترکیب این دادهها با دادههای IT و اعمال الگوریتمهای هوش مصنوعی و بهینهسازی، میتوان:
- نرخ تولید را افزایش داد؛
- ضایعات و دورریز را کاهش داد؛
- مصرف انرژی را بهینه کرد؛
- زمان توقف خط تولید را کمینه کرد؛
۶.۳. تعمیر و نگهداری پیشبینانه[iii]
یکی از کاربردهای ارزشمند همگرایی IT/OT، امکان پیادهسازی سامانههای تعمیر و نگهداری پیشبینانه است.
یکی از کاربردهای ارزشمند همگرایی IT/OT، امکان پیادهسازی سامانههای تعمیر و نگهداری پیشبینانه است.
با جمعآوری دادههای مهم و حیاتی ارتعاش، دما، جریان و فشار از حسگرهای OT و تحلیل شرایط سایت با الگوریتمهای یادگیری ماشین[iv]، میتوان خرابی تجهیزات را قبل از وقوع پیشبینی و از توقفات ناخواسته جلوگیری کرد. مطالعات نشان میدهند که پیادهسازی این رویکرد میتواند دستاوردهایی به شرح زیر داشته باشد:
- کاهش هزینههای نگهداری پیشبینانه؛
- کاهش خرابیهای غیرمنتظره تجهیزات؛
- افزایش دسترسپذیری به تجهیزات؛
۶.۴. یکپارچگی زنجیره تأمین[v]
همگرایی IT/OT امکان اتصال سامانههای کف کارخانه به سامانههای مدیریت زنجیرهی تأمین را فراهم میکند.
همگرایی IT/OT امکان اتصال سامانههای کف کارخانه به سامانههای مدیریت زنجیرهی تأمین را فراهم میکند.
این ارتباط میتواند منجر به دستاوردهای زیر بشود:
- برنامهریزی تولید بر اساس پیشبینی تقاضا؛
- مدیریت موجودی بهینه؛
- ردیابی محصول از مواد اولیه تا محصول نهایی؛
- پاسخگویی سریع به تغییرات بازار؛
۶.۵. انعطافپذیری و چابکی تولید
با دسترسی مستقیم سامانههای مدیریتی به دادههای تولیدی، سازمانها قادر خواهد بود تا نسبت به تغییرات تقاضای بازار، تغییر برنامه تولید در زمان واقعی و پیادهسازی مفهوم تولید انعطافپذیر[vi] پاسخگویی سریع داشته باشد.
۶.۶. کاهش هزینهها
همگرایی IT/OT از طریق حذف واسطهای دستی جهت انتقال داده، کاهش خطاهای انسانی، بهینهسازی مصرف انرژی و مواد اولیه، و کاهش زمان توقف تجهیزات، منجر به کاهش قابلتوجه هزینههای عملیاتی میشود.
۷. چالشها و موانع همگرایی IT/OT
۷.۱. تفاوتهای فرهنگی و سازمانی
یکی از بزرگترین چالشهای همگرایی IT/OT، تفاوتهای فرهنگی و سازمانی بین تیمهای اجرایی IT و OT است.
یکی از بزرگترین چالشهای همگرایی IT/OT، تفاوتهای فرهنگی و سازمانی بین تیمهای اجرایی IT و OT است.
تیمهای OT (مهندسان اتوماسیون و کنترل) معمولاً بر پایداری، ایمنی و قابلیت اطمینان تمرکز دارند، در حالی که تیمهای IT بر نوآوری، سرعت و مقیاسپذیری تمرکز دارند. این تفاوتهای دیدگاه گاهی منجر به تعارض در اولویتبندی پروژهها و تصمیمگیری میشود.
۷.۲. تفاوت در چرخهی عمر و نگهداری
همانطور که اشاره شد، چرخهی عمر سامانههای OT (۱۵ تا ۲۵ سال) چند برابر بیشتر از چرخهی عمر سامانههای IT (۳ تا ۵ سال) است. این تفاوت باعث میشود که:
- سامانههایOT قدیمی با فناوریهای جدید IT سازگار نباشند؛
- بهروزرسانی سامانههای OT نیازمند برنامهریزی دقیق و قطع تولید باشد؛
- نگهداری سامانههای OT نیازمند تخصص بسیار تخصصی باشد؛
۷.۳. نگرانیهای امنیتی
گسترش اتصال شبکهای بین IT و OT، سطح حمله[vii] را بهشدت افزایش میدهد. حملات سایبری به سامانههای OT میتواند عواقب فاجعهباری داشته باشند، از جمله:
- آسیب فیزیکی به تجهیزات و کارکنان؛
- توقف تولید و زیانهای اقتصادی؛
- آلودگی محیط زیست؛
- فشار سایبری[viii]
نمونههای مشهور حملات سایبری به سامانههای OT شامل استاکسنت[ix] (۲۰۱۰) به برخی صنایع حساس و کلیدی ایران، تریتون/ تریسیس[x] (۲۰۱۷) به یک تأسیسات صنایع پتروشیمی عربستان و حملات به زیرساختهای حیاتی در اوکراین هستند.
۷.۴. پیچیدگی معماری
همگرایی IT/OT منجر به پیچیدهتر شدن معماری شبکه میشود. مدیریت یکپارچهی شبکهای که شامل سامانههای با نیازمندیهای کاملاً متفاوت (کنترل بیدرنگ در لایهی فیلد و پردازش سنگین داده در لایهی ابری) است، چالشهای مهندسی قابلتوجهی ایجاد میکند. از این رو همخوانی و قابلیت تطبیق نرمافزارهای فناوری هر دو سطح، میتواند نقش مهمی در روان شدن همگرایی داشته باشد.
۷.۵. کمبود نیروی متخصص
همگرایی IT/OT نیازمند متخصصانی است که هم دانش عمیق اتوماسیون و کنترل صنعتی داشته باشند و هم با فناوریهای اطلاعات آشنا باشند. این افراد متخصص[xi] بسیار کمیاب و گران هستند. بحث آموزش این متخصصان توسط سازندهی سامانه، از جمله نکات مهمی است که در قرارداد خرید سامانه باید بهدرستی لحاظ شود، ضمن اینکه آموزشها باید مستمر و همگام با تحولات فناورانه سامانهها باشد.
۷.۶ . استانداردهای ناهمگون
وجود پروتکلها و استانداردهای متعدد و گاهی ناسازگار در حوزهی OT مانند پروتکلهای متنوع اتوماسیون صنعتی از تولیدکنندگان مختلف که در این حوزه پیشرو هستند، ممکن است یکپارچهسازی را دشوار کند. هر تولیدکننده، پروتکلها و مدلهای اطلاعاتی خاص خود را دارد که انتقال داده بین آنها و یکپارچهسازی یا تطبیقپذیری را پیچیده میسازد.
[i]. Operational Visibility
[ii]. Production Optimization
[iii]. Predictive Maintenance
[iv]. Machine Learning
[v]. Supply Chain Integration
[vi]. Flexible Manufacturing
[vii]. Attack Surface
[viii]. Cyber-Physical Attacks
[ix]. Stuxnet (2010)
[x]. TRITON/ TRISIS (2017)
[xi]. IT/OT Specialist or Cyber-Physical Security Engineer
