واژهی automaton ریشه در کلمهی یونانی αὐτόματος با تلفظ تقریبی automatos دارد. معنی اصلی این واژه در واژهنامهی آکسفورد به این صورت ذکر شده است:
«دستگاه مکانیکی متحرکی که به تقلید از انسان ساخته شده است».
جمع این کلمه به دو شکل automata و automatons استفاده میشود.
براساس آنچه در واژهنامهی آکسفورد در خصوص این کلمه ذکر شده است، ورود و رواج واژهی automaton در زبان لاتین به قرن 17 میلادی برمیگردد که شاید بتوان علت آن را شروع رواج ساخت «دستگاههای انساننما» توسط صنعتگران آن دوران دانست.
سه مورد از معروفترین این اتوماتونها توسط پیر ژاکه دروز[i]، مخترع و سازندهی ساعتهای لوکس سوئیسی، در فاصلهی بین سالهای 1768 تا 1774 ساخته شدند؛ سه آدمک خودکار زیبا شامل یک «طراح[ii]»، یک «نویسنده» و یک «نوازنده».
قد هر کدام از این آدمکها حدود 72 سانت بود و طیف وسیعی از حرکات که بسیار طبیعی به نظر می رسید را انجام میدادند.
اتوماتون طراح قادر بود چهار تصویر مختلف، از جمله پرترهای از لویی پانزدهم، را ترسیم کند.
اتوماتون نوازنده که ارگ میزد طوری طراحی شده بود که هنگام نفس کشیدن سینهاش تکان میخورد و بین آهنگها تعظیم کند.
و نویسنده، طوری برنامهریزی شده بود که میتوانست هر پیامی با ۴۰ کاراکتر یا کمتر را بنویسد.
اتوماتون نویسنده که اولین این سهگانه بود در سال 1768 ساخته شد و از بیش از ۶۰۰۰ قطعهی جداگانه ساخته شده بود. این اتوماتون از نظر بسیاری افراد، جد واقعی رباتهای انساننمای رایانهای مدرن امروزی است.
سهگانهی ماشینهای ژاکه دروز برای چندین دهه در اروپا به نمایش درآمدند و تماشاگران را مسحور خود کردند.
این سهگانهی اعجابانگیز سالهای متمادی به درستی و بدون هیچ اشکال جدی به کار خود ادامه دادند تا در سال ۱۹۰۶، توسط موزهی هنر و تاریخ در نوشاتل[i]، سوئیس خریداری شدند.
اما جالبترین بخش ماجرا اینجاست که این گروه کوچک که به خوبی نگهداری و مراقبت میشوند هنوز هم در اولین یکشنبهی هر ماه اجرا دارند!
جای تعجب است که در عصر رباتهای انساننمای رایانهای، هنوز هم اتوماتونها به روش سنتی ساخته میشوند. این آدمکها که پیچیدهتر هم میشوند، قیمتهای بالایی دارند. کریستین بیلی، ساکن سوئیس، یک اتوماتون تکساخت به نام «مربی پرنده» را با قیمت ۶.۲۵ میلیون دلار برای فروش گذاشته است. فرانسوا ژونو، یکی دیگر از سازندگان مدرن سوئیسی، که کارگاهش در سنت کروا نزدیک لوزان است، نسخهای بهروز شده از پسرک نویسنده ساخته است. مجسمه الکساندر پوشکین او از بیش از ۴۰۰۰ قطعه سفارشی ساخته شده است و میتواند ۱۴۵۸ شعر را رونویسی کند که هر کدام با یک تصویر منحصر به فرد همراه هستند.
[i] Pierre Jaquet-Droz
[ii] draughtsman
[iii] Museum of Art and History in Neuchâtel
