معدن و معدنکاری در جهانی که رو به سوی توسعهیافتگی در حرکت است، میتواند معانی عمیقتری نیز پیدا کند و بتواند در جهت رئوس توسعهی پایدار، گامهای بلندتری بردارد.
معنایی که به رشد، پیشرفت و گستردگی زیست انسانی و صنعتی اضافه میشود و به توسعه میرسد و اما توسعه مفهومیست که به همهی موارد فوق ربط دارد ولی تعریف و تأثیری متفاوت خواهد داشت.
معنایی که بسته به اینکه در زمینهی معدن خواهد بود، دارای شرایطی هست که میتواند مستقیماً بر محیطزیست، اقتصاد و جامعه تأثیرگذار باشد و تغییرات جامع ایجاد کند.
و معنایی که حتماً میتواند تغییرات ساختاری و کیفی در معادن و صنایع بسازد و منجر به بهبود وضعیت موجود شود و ظرفیتها و کیفیتها را به سطوح بالاتری ببرد.
سطوحی که با بهرهوری و کارایی بالاتری عجین هستند و از انواع نوآوری در هر بخشی از ساختار معدنی و فرآوری، استقبال خواهند کرد.
و رسیدن به هر سطح بالاتر، یعنی توسعه و توسعهی معدنی خارج از توسعهی اقتصادی و اجتماعی نیست و توانش را دارد که کمکرسان بزرگی برای انواع توانمندیهای لازم برای توسعهی یک کشور داشته باشد.
در ادامه، معنای توسعهی پایدار را در سه حوزهی اصلی و ارتباط آن با معدن را کمی بررسی میکنیم تا درک بیشتری از تأثیر آن در توسعهی معادن پیدا کنیم.
یکی از مشهورترین تعاریف توسعهی پایدار به توسعهای اطلاق میشود که نیازهای نسل حاضر را بدون به خطر انداختن توانایی نسل بعد، برآورده میسازد.
یکی از مشهورترین تعاریف توسعهی پایدار به توسعهای اطلاق میشود که نیازهای نسل حاضر را بدون به خطر انداختن توانایی نسل بعد، برآورده میسازد.
به زبان سادهتر، توسعهی پایدار یعنی هوشمندانه تولید و مصرف کردن در امروز، بدون اینکه فردا را برای آیندگان پر از کمبود بسازیم.
توسعهی پایدار یعنی هوشمندانه تولید و مصرف کردن در امروز، بدون اینکه فردا را برای آیندگان پر از کمبود بسازیم.
در تعریف جامعتری میتوان گفت که توسعهی پایدار، توسعهی اقتصادی، انسانی و تکنولوژیکی است که محدودیتهای منابع زمین را در نظر داشته، از صدمه زدن به محیطزیست اجتناب کرده و تأثیر فعالیتهای انسانی بر تغییرات اقلیمی را به حداقل برساند.
و برای اینکه در این راه، توسعه واقعاً پایدار باشد، باید بتواند تعادلی میان سه ستون اصلی خود برقرار کند، که اگر یکی از این سه مورد نادیده گرفته شود، توسعه به تعادل نمیرسد و پایدار نخواهد ماند.
همان پایداریهایی که از پایداری محیطزیستی و استفاده مناسب از منابع طبیعی و رسیدن به کمتر شدن نرخ مصرف منابع از نرخ بازسازی آنها شروع میشود و با پایداری اقتصادی و ایجاد ساختاری که سودآور باشد، اما نه به قیمت تخریب طبیعت و زیست انسانی ادامه داشته و به پایداری اجتماعی و برقراری عدالت و دسترسی همگانی به همهی شاخصهای مورد نیاز بشر میرسد.
در این روند، توسعهی پایدار به دنبال تمرکز بر کیفیت زندگی و تداوم منابع و منافع است و هدف آن رفاه در حال و امنیت در آینده خواهد بود.
اهدافی که در توسعهی پایدار جهانی به ۱۷ مورد رسیدهاند و قرار است از پایان سال ۲۰۳۰، محقق شوند و این اهداف شامل مواردی چون پایان دادن به فقر، اقدام برای اقلیم، انرژی پاک و تولید و مصرف مسئولانه است که همگی به معدن و معدنداری ربط دارند.
و اما ارتباط بین معدن و توسعهی پایدار، یکی از چالشبرانگیزترین موضوعات در اقتصاد و محیطزیست میباشد
ارتباط بین معدن و توسعهی پایدار، یکی از چالشبرانگیزترین موضوعات در اقتصاد و محیطزیست میباشد
ولی باز هم میشود تضاد حاصله در نگاه ابتدایی به مبانی این دو را به تناسبی سودمند تبدیل کرد.
در نگاه اول استخراج مواد معدنی، ماهیتی تخریبگر و مبتنی بر برداشت بیشتر دارد، در حالی که توسعهی پایدار بر حفظ منابع برای نسلهای آینده و عدم تخریب محیطزیست، تاکید میکند.
اما در نگاه عمیقتر، معدن نه تنها با توسعهی پایدار در تضاد نیست، بلکه تناسبات زیادی با ستونهای اصلی آن که شامل جامعه، محیطزیست و اقتصاد میشود، دارد.
و امکان این مهم وجود دارد که مفاهیم توسعه گرای جامعه، محیطزیست و اقتصاد را در معدن نیز تنید و آینده را بهتر کرد و ملاحظات زیستمحیطی، اجتماعی و اقتصادی را به معادن و صنایع معدنی آورد.
و به معادن و صنایعی رسید که با ارتباط مستقیم با این سه محور اصلی، توسعهی پایداری خواهند داشت و رشد و پیشرفت بیشتری خواهند ساخت.
در این بین چالشها و راهکارهایی در ارتباط معدن با این محورها وجود دارد که طی ارزیابی میشود به آنها بیشتر پرداخت و حتی فرصت و فایده تولید کرد.
در بعد محیطزیستی که سختترین بخش رابطهی معدن و توسعهی پایدار است؛ چالشها مشتمل بر تخریب زیستگاههای طبیعی، آلودگی آب و خاک، تولید پسماند و باطلههای معدنی و نیز مصرف بالای انرژی و آب میباشد که همگی اینها بر تولید بیشتر کربن تأثیرگذار هستند.
در مقابل راهکارهایی در خصوص استفاده از تکنولوژیهای نوین و کمکربن برای کاهش سطح تخریب و مدیریت بهتر ضایعات وجود دارد
راهکارهایی در خصوص استفاده از تکنولوژیهای نوین و کمکربن برای کاهش سطح تخریب و مدیریت بهتر ضایعات وجود دارد
و نیز حفظ پوششهای گیاهی و جنگلی و امکان بازسازی سایتهای معدنی قدیمی و تبدیل آنها به مناطق زیستی سبز.
و در مقابل نقش معدن در کاهش کربن و مصرف سوختهای فسیلی، در تأثیر مستقیم مواد معدنی در صنایع سبز و گذار انرژی میباشد و تولید انرژیهای پاک همچون خورشیدی و بادی، بهشدت به مواد معدنی مانند مس و نقره نیاز دارند.
تولید انرژیهای پاک همچون خورشیدی و بادی، بهشدت به مواد معدنی مانند مس و نقره نیاز دارند.
و بدون وجود معدن نمیشود به تولید هیچ خودروی برقی و کممصرف دست یافت و بدون دسترسی به مواد و منابع معدنی، این صنعت کاملاً تعطیل خواهد شد.
در بعد اقتصادی، توسعهی پایدار معادن به معنای رشد اقتصادی است که در آن منابع و ذخایر معدنی هدر نروند و ارزش افزوده و زنجیرهی تأمین، ارتقا یابند.
و توسعه پایدار یعنی معدن فقط یک منبع مواد خام نیست، بلکه یک شهرک صنعتی هم هست و میتوان با ایجاد صنایع پاییندستی، ارزش اقتصادی جدیدی در محیط معدن ایجاد کرد و با حذف هزینههای بارگیری، حمل و تخلیه، منفعت جدید برداشت کرد.
و راهکار مهمتر، توجه بیشتر به اقتصاد چرخشی است که ارتباط مستقیم معدن با پایداری در همینجاست و میتوان به جای استخراج مداوم و بعضاً پرهزینهتر، باطلههای معدن و ضایعات کارخانهها را بازیافت کرد و در حقیقت به منابع در دسترستری رجوع کرد و باارزشترین مواد معدنی خفته در زبالهها را بیرون کشید.
و در بعد اجتماعی میبینیم که توسعهی پایدار بدون عدالت اجتماعی معنای واقعی ندارد و حقوق جوامع پیرامون معادن و مردمان بومی و محلی همجوار، رکن مهمی محسوب میشود و یکی از اصول توسعهی پایدار معدنی به این میپردازد که مشارکت اجتماعی در هر معدن، احترام به همزیستی مسالمتآمیز است و هر فرد حق دارد که در این همجواری نظر خود را داشته باشد و در توسعهی آن سهیم باشد.
یعنی معارضین محلی یک معدن نیز در ساختار توسعهی پایدار یک معدن میتوانند صاحب رأی و نظر باشند و در روند توسعهی پایدار قرارگیرند و در صورت توافقات قانونی و حقوقی، صاحب سهم شوند.
در آخر متذکر میشویم که معدن نشانهای از صعود و رشد انسانی در گذشته است و شایسته میباشد که همه این پیشرفتها به توسعه نزدیکتر شوند و پایداری را در حال و آینده بشریت بسازند.
معدن نشانهای از صعود و رشد انسانی در گذشته است و شایسته میباشد که همه این پیشرفتها به توسعه نزدیکتر شوند و پایداری را در حال و آینده بشریت بسازند.
