در سالهای اخیر، خاموشیهای مکرر در تابستان به یک چالش جدی برای صنایع ایران تبدیل شده است. در بسیاری از موارد، قطع برق حتی برای چند ساعت منجر به توقف کامل خط تولید، آسیب به تجهیزات حساس و زیانهای مالی سنگین میشود. در حالی که صنایع برخی کشورها با استفاده از راهکارهای مدرن توانستهاند تابآوری خود را در برابر بحران انرژی افزایش دهند، در ایران هنوز رویکردی یکپارچه برای مدیریت این بحران وجود ندارد. این مقاله به بررسی راهکارهای نوآورانه، قابلاجرا و کمهزینه برای حفظ پایداری برق در واحدهای صنعتی میپردازد.
در سالهای اخیر، خاموشیهای مکرر در تابستان به یک چالش جدی برای صنایع ایران تبدیل شده است. در بسیاری از موارد، قطع برق حتی برای چند ساعت منجر به توقف کامل خط تولید، آسیب به تجهیزات حساس و زیانهای مالی سنگین میشود. در حالی که صنایع برخی کشورها با استفاده از راهکارهای مدرن توانستهاند تابآوری خود را در برابر بحران انرژی افزایش دهند، در ایران هنوز رویکردی یکپارچه برای مدیریت این بحران وجود ندارد. این مقاله به بررسی راهکارهای نوآورانه، قابلاجرا و کمهزینه برای حفظ پایداری برق در واحدهای صنعتی میپردازد.
درسهایی از جهان
چگونه صنایع هوشمند با بحران برق کنار آمدهاند؟ در بسیاری از کشورهای در حال توسعه، خاموشیها یک تهدید همیشگی بوده است. اما راهحلهای خلاقانهای برای مدیریت آن به کار گرفته شده است:
- میکروگریدهای صنعتی
کارخانههایی در هند، چین و جنوب شرق آسیا با ایجاد شبکههای برق کوچک و مستقل[i] توانستهاند خودکفایی برق پیدا کنند. این شبکهها ترکیبی از پنلهای خورشیدی، باتریهای ذخیرهساز و ژنراتورهای گازسوز هستند که بهصورت خودکار هنگام قطع برق شبکه وارد مدار میشوند.
- ذخیرهسازی انرژی
در بسیاری از واحدهای صنعتی، استفاده از باتریهای لیتیومی یا سرب-اسیدی صنعتی برای تأمین برق اضطراری به جای ژنراتورهای قدیمی رایج شده است. این باتریها با مدیریت هوشمند شارژ/دشارژ، هزینههای سوخت و نگهداری را کاهش دادهاند.
- اولویتبندی خطوط تولید
برخی کارخانهها با استفاده از سامانههای مدیریت بار، بخشهای غیرضروری را بهطور موقت از مدار خارج میکنند و تنها قسمتهای حیاتی را در زمان قطع برق فعال نگه میدارند.
وضعیت ایران و دلایل آسیبپذیری صنایع در کشور ما
چند مانع اصلی باعث شده زیرساختهای صنعتی تابآوری کمی در برابر بحران برق داشته باشند:
- نبود منابع جایگزین پایدار در بسیاری از واحدهای تولیدی؛
- فرسودگی سامانههای اضطراری مانند باتریها یا ژنراتورها؛
- عدم سرمایهگذاری در مدیریت انرژی و پایش لحظهای مصرف؛
- نبود مشوق یا الزامات قانونی از سوی دولت برای ارتقای تابآوری.
راهکارهای پیشنهادی برای افزایش تابآوری در شرایط اقتصادی فعلی
راهحلهای گرانقیمت ممکن است قابلاجرا نباشند، اما چند اقدام کمهزینه و مؤثر وجود دارد:
۱. نصب سامانههای مدیریت مصرف انرژی (EMS): این سامانهها میتوانند مصرف برق تجهیزات را در لحظه پایش کرده و در مواقع بحران بهصورت خودکار مصرف برخی بخشها را کاهش دهند.
۲. استفاده از ذخیرهسازهای برق ماژولار: باتریهای صنعتی قابل حمل یا ماژولار، حتی در مقیاس کوچک، میتوانند برق کافی برای راهاندازی موقت بخشهای حیاتی کارخانه را فراهم کنند.
۳. همکاری با نیروگاههای مقیاس کوچک: برخی صنایع میتوانند با نیروگاههای گازی محلی قرارداد خرید برق ببندند تا در زمان قطع برق از شبکه، بهصورت محلی برقرسانی شوند.
۴. توسعهی قراردادهای تضمینشده با وزارت نیرو: دولت میتواند الگوی قراردادهای تشویقی را برای تجهیز صنایع به منابع پشتیبان یا ارتقای زیرساخت انرژی اجرا کند.
بحران برق، تهدیدی مداوم برای پایداری صنعت در ایران است. اما با مجموعهای از راهکارهای هوشمند، اقتصادی و قابل اجرا، میتوان تابآوری را بهطور قابل توجهی افزایش داد. وقت آن رسیده که نگاه صنایع از واکنش به بحران، به پیشبینی و پیشگیری فعالانه تغییر کند.
بدون برق پایدار، صنعتی پایدار نخواهیم داشت.
وقت آن رسیده که نگاه صنایع از واکنش به بحران، به پیشبینی و پیشگیری فعالانه تغییر کند.
بدون برق پایدار، صنعتی پایدار نخواهیم داشت.
[i] Microgrid
