خانه / فناوری / اخبار فناوری / صنعت پیشرو با نگاه چهارم، چگونگی شکل گیری انقلاب صنعتی چهارم در صنایع

صنعت پیشرو با نگاه چهارم، چگونگی شکل گیری انقلاب صنعتی چهارم در صنایع

صنعت پیشرو با نگاه چهارم، چگونگی شکل گیری انقلاب صنعتی چهارم در صنایع

شرکت هایی که تمایل دارند کسب و کار و عملیات خود را با توجه به قوانین انقلاب صنعتی چهارم تغییر دهند، با چالش هایی از قبیل فرآیندهای پیچیده و بودجه‌ های بالا به دلیل فناوری های وابسته به این انقلاب که بر فرآیندهای ورودی و خروجی شرکت بسیار تأثیرگذار می باشند، مواجه هستند. همچنین با توجه به لزوم حرکت شرکت ها به سمت این انقلاب و از آن جایی که تغییر و تحولات انقلاب صنعتی چهارم تغییری را در شیوه کسب و کار و ارائه ارزش ایجاد می کند، ضرورت حمایت مدیران ارشد برای سرمایه گذاری و مدیریت پروژه ها در این زمینه بیش از پیش احساس می شود.

بنابراین، نیاز به چشم انداز و اهداف وسیع و همه جانبه برای راهبرد شرکت، سازمان، عملیات و محصولات مشهود است. مدل بلوغ برای شرکت هایی مناسب و ضروری است که نیاز به رشد دارند و در حال برنامه ریزی برای تغییر کسب و کار و عملیاتشان برای حرکت به سمت صنعت ۴.۰ هستند.

مدل بلوغ روشی مهم برای صنعت ۴.۰ و برای شرکت هایی است که به دنبال ارزیابی فرآیندها، محصولات و سازمان های خود هستند و می خواهند به درکی درست از سطح بلوغ خود در انقلاب صنعتی چهارم دست یابند. در مقاله رو به اهمیت ارزیابی و تعیین سطح آمادگی شرکت ها پرداخته شده و همچنین مدل های بلوغ مطرح در دنیا برای ارزیابی سطح آمادگی شرکت ها مورد بررسی قرار گرفته است.

مقدمه
پیاده‌ سازی راهبرد‌های صنعت ۴.۰ مستلزم تغییرات زیادی در شرکت‌ هاست. طبق تحقیقات به عمل آمده، مدیران ارشد بسیاری از صنایع در مورد برونداد های پروژه‌های صنعت ۴.۰ و هزینه‌ های سرمایه‌ گذاری چندان مطمئن نیستند و برخی از آنها دانش کافی در زمینه مفهوم صنعت ۴.۰ ندارند. از این رو، مدل‌ های بلوغ، دانش گسترده‌ ای در مورد وضعیت فعلی شرکت‌ ها و راهی جهت پیاده‌ سازی راهبرد‌های صنعت ۴.۰ ‌فراهم می‌آورند. استفاده از مدل بلوغ صنعت ۴.۰ یک تکنیک مهم برای شرکت‌ هایی است که قصد دارند فرآیندها، محصولات و سازمان‌ دهی خود را از حیث میزان تطابق با الزامات صنعت ۴.۰ بررسی کنند.

۱. بلوغ و مدل بلوغ

نیکو و همکاران (۲۰۱۶)، بلوغ را قرارگیری در وضعیت کامل تعریف کردند. ملتر (۲۰۰۹) اظهار داشت که بلوغ به مثابه توسعه توانمندی خاص و رسیدن به موفقیت مورد نظر است. پروسنکا و بوربینیا (۲۰۱۶) بیان داشتند که بلوغ می‌ تواند به‌ عنوان یک شاخص ارزیابی، مورد استفاده قرار بگیرد و بلوغ را به مثابه کامل بودن، بی‌ نقص بودن، و آماده بودن تعریف کردند.

به نظر تارهان و همکاران (۲۰۱۶)، مدل بلوغ یک تکنیک ارزشمند برای بررسی فرآیندها و سازمان‌ دهی از منظرهای مختلف است. امروزه، مدل‌ های بلوغ به ابزارهایی ارزشمند برای ارزیابی سازمان‌ ها تبدیل شده‌ اند. مدل‌ های بلوغ سازمان‌ ها را قادر می‌ سازند تا خود را براساس نتایج ارزیابی، بررسی و اصلاح کنند و مسیر مناسب را برای رسیدن به سطح مطلوب دنبال کنند و همچنین ضعف‌ ها، قوت‌ ها و فرصت‌ های موجود را در راه رسیدن به بلوغ شناسایی کنند. به عقیده شوماخر (۲۰۱۶)، مدل‌ بلوغ ابزاری برای مقایسه وضع موجود سازمان‌ دهی و فرآیند های سازمان با وضع مطلوب است.

او تفاوت بین مدل‌ های بلوغ و آمادگی را چنین شرح می‌ دهد: مدل‌ های آمادگی تعیین می‌ کنند که آیا سازمان آمادگی شروع فرآیند را دارد یا خیر، ‌اما مدل بلوغ به صورت واضح بیان می‌ کند که سازمان در چه سطحی از بلوغ در فرآیند قرار دارد. دافی (۲۰۰۱) نتیجه می‌ گیرد که مدل‌ های بلوغ به سازمان‌ ها کمک می‌ کنند تا تصمیم بگیرند که چه زمانی و چرا باید دست به عمل بزنند. همچنین به سازمان‌ ها نشان می‌ دهد که برای رسیدن به درجات بالای بلوغ، ‌چه اقداماتی را باید انجام دهند.

در مطالعه‌ ای که در سال ۲۰۱۵ توسط شرکت IBM انجام شد، این نتیجه حاصل شد که تحول صنعت ۴.۰، دشواری‌ های بسیاری دارد که علت آن عدم کفایت فناوری‌ های IT موجود، ضعف دانش و همچنین هزینه‌ های بالای سرمایه‌ گذاری است. تحول دیجیتالی کسب‌ و کارها و عملیات‌ های شرکت‌ ها، نیاز به سرمایه‌ گذاری بر روی فناوری‌ های ارتباطات، اطلاعات و ماشین‌ آلات جدید دارد.

۲. چرا مدل بلوغ صنعت ۴.۰

براساس مصاحبه‌ های گسترده در سطح صنعت، پیاده‌ سازی صنعت ۴.۰ در عمل با مشکلات زیر همراه خواهد بود:

– نبود راهنمای راهبردی برای پیاده‌ سازی صنعت ۴.۰ و همچنین مسأله ضعف دانش درباره مفهوم بسیار پیچیده صنعت ۴.۰؛

– عدم‌ قطعیت درباره بروندادهای پروژه‌ های صنعت ۴.۰ از لحاظ سود و هزینه؛

– ناتوانی در ارزیابی قابلیت‌ های صنعت ۴.۰ شرکت؛

مدل‌ های بلوغ دقیقاً برای حل مشکل سوم کاربرد دارند، زیرا اگر شرکتی می‌ خواهد تحول صنعت ۴.۰ را در خود ایجاد کند، لازم است که ابتدا میزان بلوغ خود را در صنعت ۴.۰ ارزیابی کند.

۳. مدل‌ های موجود بلوغ و آمادگی صنعت ۴.۰

۱. مدل IMPULS: آمادگی صنعت ۴.۰ (۲۰۱۵)؛

۲. مدل خود ارزیابی عملیات‌ های دیجیتالی صنعت ۴.۰ (۲۰۱۶)؛

۳. مدل بلوغ بنگاه متصل (۲۰۱۶)؛

۴. مدل بلوغ صنعت ۴.۰ (۲۰۱۶)؛

۱-۳. مدل IMPULS: آمادگی صنعت ۴.۰ (۲۰۱۵)

این مدل توسط لیشت‌ بلا و همکاران ارائه شده است. مدل از شش سطح آمادگی صنعت ۴.۰ به شرح زیر تشکیل شده است:

– سطح ۰: بیگانه ؛

– سطح ۱: مبتدی ؛

– سطح ۲: متوسط ؛

– سطح ۳: تجربه‌ گر ؛

– سطح ۴: متخصص ؛

– سطح ۵: حرفه‌ ای .

این مدل شامل شش بعد صنعت ۴.۰ نیز هست که عبارتند از: «راهبرد و سازمان »، «کارخانه هوشمند »، «عملیات‌ هوشمند »، « محصولات هوشمند »، « خدمات مبتنی بر داده »، و « کارکنان ». ابعاد و زمینه‌ های مربوط به هر یک در جدول ۱ آورده شده است.

در مدل آمادگی پیشنهاد شده، سطح آمادگی صنعت ۴.۰ در شرکت‌ ها از ۰ تا ۵ رتبه‌ بندی می‌ شود. پرسش‌ نامه این مدل آمادگی، ویژگی‌ های ساختاری شرکت‌ ها، دانش آنها درباره صنعت ۴.۰، انگیزه آنها و موانع پیش روی آنها برای سیر به سمت صنعت ۴.۰ را مورد سنجش قرار می‌ دهد. پرسش‌ نامه شامل ۲۴ پرسش در زمینه شش بعد مذکور و چند پرسش در زمینه صنعت، اندازه بازار کار محلی و سود سالانه می باشد. در این پرسش‌ نامه برای سطح تعیین آمادگی، از مقیاس طیف پنج‌ نقطه‌ ای لیکرت استفاده می‌شود.

جهت خلاصه‌ سازی بهتر، کارنامه شرکت‌ ها بررسی‌شده تحت سه عنوان گروه‌ بندی می‌شود: اگر شرکتی سطوح ۰ و ۱ را به دست بیاورد، عنوان تازه‌ وارد ؛ سطح ۲ عنوان یادگیرنده ؛ و سطح ۳ و بالاتر، عنوان پیشرو را می‌ گیرد. تازه‌ واردان شرکت‌ هایی هستند که تا زمان ارزیابی، هیچ پروژه ای را در حوزه صنعت ۴.۰ آغاز نکرده‌اند یا در مراحل مطالعاتی آن قرار دارند. یادگیرندگان شرکت‌ هایی هستند که پروژه‌ های ابتدایی درباره صنعت ۴.۰ را آغاز کرده‌اند، و پیشروان، شرکت‌ هایی هستند که نسبت به سایر شرکت‌ ها در زمینه پیاده‌ سازی صنعت ۴.۰ پیشروتر هستند.

سطح آمادگی شرکت‌ ها براساس پایین‌ ترین سطح در سطح زمینه تعیین می‌ شود. ابعاد صنعت ۴.۰ در مجموع ۱۰۰ امتیاز دارد که ۲۵ امتیاز مربوط به بعد راهبرد و سازمان؛ ۱۴ امتیاز مربوط به بعد کارخانه‌ های هوشمند؛ ۱۹ امتیاز مربوط به بعد «محصولات هوشمند»؛ ۱۴ امتیاز مربوط به بعد «خدمات مبتنی بر داده»؛ ۱۰ امتیاز مربوط به بعد «عملیات‌ هوشمند»؛ و ۱۸ امتیاز مربوط به بعد «کارکنان» می‌ شود.

نتیجه سنجش، ارائه یک کارنامه به شرکت‌ هاست تا ابعاد ضعیف خود را بشناسند. در پایان،‌ یک برنامه عملی برای شرکت‌ ها پیشنهاد می‌ شود تا بتوانند به سطح ۵ آمادگی دست یابند.

ابعاد زمینه‌های مرتبط
راهبرد و سازمان راهبرد / سرمایه‌ گذاری ها / مدیریت نوآوری
کارخانه هوشمند مدل‌ سازی دیجیتالی / زیر ساخت تجهیزات / استفاده از داده‌ ها / سیستم‌های IT
عملیات‌ های هوشمند استفاده از ابر / امنیت IT / به‌ اشتراک گذاری مستقل اطلاعات فرآیندها
محصولات هوشمند ابزارها و روش‌ های تحلیل داده / کارکردهای تقویت شده با ICT
خدمات مبتنی بر داده سهم از داده‌ های استفاده‌ شده / سهم از درآمد / خدمات مبتنی بر داده
کارکنان کسب مهارت / مجموعه مهارت کارکنان

جدول ۱. ابعاد و زمینه‌ های مرتبط مدل IMPULS

2-3. مدل خود ارزیابی عملیات‌ های دیجیتال صنعت ۴.۰ (۲۰۱۶) [۳ و ۸]

شرکت PwC گزارشی با عنوان «صنعت ۴.۰: ساختن یک بنگاه دیجیتالی» منتشر نمود که شامل مدل بلوغ صنعت ۴.۰ و همچنین «راهنمایی جهت موفقیت دیجیتالی » می باشد (جدول ۲). این مدل چهار مرحله و هفت بعد را شامل می‌ شود. مراحل عبارت‌اند از:

– مبتدی در دیجیتال ؛

– دارای یکپارچگی عمودی ؛

– دارای همکاری‌ افقی ؛

– قهرمان دیجیتال .

این مدل سطح بلوغ شرکت‌ ها را در هفت بعد شامل «مدل‌ های کسب‌ و کار دیجیتالی و دسترسی مشتری به اطلاعات»، «دیجیتال کردن کل زنجیره محصول و خدمت»، «دیجیتال کردن و یکپارچگی زنجیره‌های ارزش افقی و عمودی»، «داده و تحلیل به‌ عنوان قابلیت اصلی»، «معماری چابک IT»، «قانون‌ پذیری، امنیت، حقوقی و مالیات»، «سازمان، کارکنان و فرهنگ دیجیتال» ارزیابی می‌ کند.

این مدل شرکت‌ ها را قادر می‌سازد تا سطح بلوغ صنعت ۴.۰ خود را ارزیابی کنند و از طریق ابزار خودارزیابی آنلاین، نتایج را ترسیم کنند. در پایان ارزیابی، برای شرکت‌ ها یک برنامه عملی فراهم می‌ نماید تا به آنها در رسیدن به سطح بالای بلوغ صنعت ۴.۰ کمک کند.

ابزار خود ارزیابی آنلاین، به طور مجموع شامل ۳۳ پرسش برای هفت بعد اشاره شده می باشد و همچنین شامل پرسش هایی در زمینه صنعت، منطقه، کشور و درآمد سالانه می باشد. در این پرسش‌ نامه، از طیف پنج‌ نقطه‌ ای لیکرت استفاده می‌ شود. همچنین یک رادار هم در پایان ارزیابی به شرکت ارائه می‌ شود.

گام‌های اجرایی
گام ۱ گام ۲ گام ۳ گام ۴ گام ۵ گام ۶
نقشه­ راهبرد صنعت ۴.۰ خود را ترسیم کنید پروژه‌ های آزمایشی اولیه را ایجاد کنید قابلیت‌ هایی را که نیاز دارید تعریف کنید در تحلیل داده خبره شوید به یک بنگاه دیجیتال تبدیل شوید فعالانه برای یک رویکرد اکوسیستمی برنامه‌ ریزی کنید

جدول ۲. راهنمای موفقیت دیجیتالی

۳-۳. مدل بلوغ بنگاه متصل (۲۰۱۶) [۹]

مدل بلوغ بنگاه متصل توسط شرکت Rockwell Automation در سال ۲۰۱۴ ایجاد شد. این مدل شامل پنج مرحله و چهار بعد متمرکز بر فناوری است. مراحل این مدل به صورت زیر می باشند:

– مرحله ۱: ارزیابی ؛

– مرحله ۲: شبکه و کنترل‌ های ارتقا یافته و امن ؛

– مرحله ۳: سرمایه داده‌ های کاری به‌ گونه تعریف‌ شده و سازمان‌ دهی‌شده ؛

– مرحله ۴: ابزارها و روش‌ های تحلیل داده ؛

– مرحله ۵: همکاری .

– مرحله ارزیابی در این مدل، جنبه‌ های مختلف شبکه، فناوری‌ های عملیاتی و اطلاعاتی سازمان را از چهار بعد ارزیابی می‌ کنند: «زیر ساخت اطلاعاتی (سخت‌افزار و نرم افزار)»، «کنترل‌ ها و ابزارها (حسگرها، عملگرها، کنترل‌ های موتوری و سوئیچ‌ ها) که داده‌ ها را تأمین و دریافت می‌ کنند» و «خط‌ مشی‌ های امنیتی (فهم، سازمان‌دهی، اجبار)».

چنین گفته می‌ شود که اصلی‌ ترین چالش در مرحله ارزیابی، تردیدی است که برخی ابراز می‌ دارند و آن این که «چرا باید وقت را صرف مورد سؤال قرار دادن اقداماتی کنیم که سال‌ ها مورد استفاده قرار گرفته‌ اند».

– در مرحله دوم، بعد از مرحله ارزیابی، سازمان OT/IT تشکیل می‌ شود تا ارتباطی امن و تطبیق‌ پذیر بین عملیات‌ سطح کارخانه و سامانه‌ های کسب‌ و کار بنگاه شکل بگیرد. در این مرحله، ارتقاهای طولانی‌ مدت آغاز می‌ شود و شکاف‌ ها و ضعف‌ های عملیات موجود شناسایی می‌ شوند. در شرکت‌ های بزرگ، کنترل‌ ها و شبکه‌ های تاریخ‌ گذشته و همچنین تردیدهای مدیران اجرایی و مهندسانی که احساس می‌ کنند سامانه‌ های موجود همچنان قابل اتکا هستند، چالش‌ های جدی بر سر راه تحول ایجاد هستند.

– در مرحله سوم، مشخص می‌ شود که داده‌ های جمع‌ آوری‌ شده از مرحله دوم چگونه مورد پردازش قرار می‌ گیرند و چگونه می‌ توان از این داده‌ ها بهترین برونداد را به دست آورد. تیم سازمان‌ دهی‌ شده برای این کار، اطمینان حاصل می‌ کند که جریان‌ های کاری جدید، چارت‌ ها و مسؤولیت‌ ها به‌ گونه‌ ای تنظیم می‌ شوند که زیر بار مخزن داده‌ های سازمانی مدفون نمی‌ شوند.

– در مرحله چهارم، نقطه تمرکز به سمت بهبود مستمر از طریق داده‌ ها تغییر می‌کند. تحلیل‌ هایی روی سرمایه داده‌ های کاری انجام می‌ شود، به شرکت کمک می‌ کنند تا مهم‌ ترین نقاطی که اطلاعات بی درنگ مورد نیاز هستند مشخص شود و نسبت به استمرار پروتکل‌ های استاندارد‌ شده با کمک داده‌ ها اطمینان حاصل شود. علاوه بر این، این تحلیل‌ ها اطلاعاتی را درباره مدیریت دارایی‌ ها در اختیار تیم رهبری سازمان قرار می‌ دهند. مهم‌ ترین چالش در مرحله چهارم، استفاده از حجم زیادی از داده‌ های غیر ضروری و همچنین عدم اعتماد به تحلیل‌ هاست.

– در مرحله پنجم، هدف، برقراری همکاری بین شرکت و محیط با کمک تحلیل‌ ها و تسهیم داده‌ها ست.

۴-۳. مدل بلوغ صنعت ۴.۰ (۲۰۱۶)]۱۰[

شوماخر و همکاران (۲۰۱۶) از ۹ بعد و ۶۲ آیتم بلوغ برای ارزیابی سطح بلوغ صنعت ۴.۰ شرکت‌ ها استفاده کردند (جدول ۳). بلوغ در پنج سطح سنجش می‌ شود. بر اساس این مدل، ‌شرکت‌ های سطح ۱ درکی نسبت به مفهوم صنعت ۴.۰ ندارند و شرکت‌ های سطح ۵، تمام الزامات صنعت ۴.۰ را برآورده می‌ کنند.

در این مدل بلوغ، از طیف پنج‌‌ نقطه‌ ای لیکرت استفاده می‌ شود و پرسش‌ ها بسته هستند. بعد از وزن‌ دهی به نتایج، امتیازات محاسبه می‌ شود و سطح بلوغ شرکت‌ ها مشخص می‌ شود. برای سنجش میزان بلوغ یک شرکت، ‌از فرمول زیر استفاده می‌ شود. در این فرمول، M بلوغ، D بعد، I آیتم، g عامل وزن‌ دهی و n بیانگر تعداد آیتم‌ های بلوغ است.

ابعاد آیتم بلوغ بسیار مطلوب
راهبرد داشتن نقشه­ راه صنعت ۴.۰؛ منابع در دسترس برای تحقق صنعت ۴.۰؛ تطبیق‌ پذیری مدل کسب‌ و کار؛ …
رهبری تمایل و آمادگی رهبران؛ روش‌ ها و شایستگی های مدیریت؛ وجود هماهنگی مرکزی برای صنعت ۴.۰؛ …
مشتریان استفاده از داده‌ های مشتریان؛ دیجیتالی کردن فروش / خدمات؛ شایستگی های رسانه‌ های دیجیتال مربوط به مشتری؛ …
محصولات شخصی سازی محصولات؛ دیجیتالی کردن محصولات؛ یکپارچگی محصول درون سایر سیستم‌ ها؛ …
عملیات‌ ها تمرکز زدایی از فرآیند ها؛ مدل‌ سازی و شبیه‌ سازی؛ عملیات‌ های میان‌ رشته‌ ای؛ همکاری میان‌ واحدی؛ …
فرهنگ به‌ اشتراک گذاری دانش؛ نوآوری باز و همکاری بین‌ شرکتی؛ ارزش ICT در شرکت
کارکنان شایستگی های ICT کارکنان؛ گشودگی کارکنان در قبال فناوری‌ های جدید؛ خود مختاری کارکنان
حاکمیت قوانین کار برای صنعت ۴.۰؛ پایداری استاندارد های فناوریک؛ محافظت از مالکیت فکری؛ …
فناوری وجود ICT مدرن؛ استفاده از دستگاه‌ های متحرک؛ استفاده از ارتباطات ماشین به ماشین

جدول ۳. ابعاد و آیتم‌‌ های بلوغ مدل بلوغ صنعت ۴.۰

۴. نتیجه گیری

با توجه به بررسی های انجام شده، مدل های بلوغ متناسب با نوع زنجیره ارزش صنایع با یکدیگر متفاوت هستند. بعضی از مدل‌ ها بر صنایع تولیدی تمرکز دارند و برخی دیگر بر قابلیت های IT شرکت ها. آنچه که مهم است کارایی و فلسفه هر مدل در بکارگیری پارامتر های متفاوت است که هر شرکت با توجه به هدف مدل، می تواند سطح بلوغ خود را مشخص نماید.

سؤالی که مطرح می شود این است که چه مدلی به صورت کامل و جامع به چارچوب های اصلی صنعت ۴.۰ اشاره دارد و به خوبی سطح بلوغ شرکت ها را تعیین می کند؟ سؤالی است که در شماره بعدی این مجله به آن پاسخ داده خواهد شد.

درباره راضیه اکبری

مدیر عامل (CEO) و موسس گروه راهبران صنعت نو اندیش

بررسی بیشتر

ابزار دقیق , اتوماسیون صنعتی , امنیت سایبری , تأمین تجهیزات اتوماسیون صنعتی , تجهیزات اندازه گیری , چالش های پیش روی تولید تجهیزات اتوماسیون صنعتی در ایران , سیستم های کنترل , یکپارچه سازی سیستم های اتوماسیون صنعتی

چالش های پیش روی تولید تجهیزات اتوماسیون صنعتی

چالش های پیش روی تولید تجهیزات اتوماسیون صنعتی در دنیای رقابتی امروز که کارایی و …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *