خانه / اتوماسیون صنعتی / ایمنی فرآیند راهی به سوی کاهش ریسک

ایمنی فرآیند راهی به سوی کاهش ریسک

ایمنی فرآیند راهی به سوی کاهش ریسک

همگام با رشد فزاینده اتوماسیون در دنیای پیرامون ما، سامانه های کنترل نوین، مهندسان را قادر ساخته اند تا وظایف حیاتی تری را از یک مکان واحد انجام دهند. سامانه کنترلی که به درستی طراحی و پیاده سازی شده است می تواند تأثیر به سزایی بر بهره وری و نگهداری و تعمیرات داشته و در نهایت سودآوری کلی صنایع را بهبود بخشد. به همین دلیل Automation.com تصمیم گرفته با همکاری چندین فرد پیشرو و صاحب نظر صنعتی مجموعه مقالاتی را پیرامون آخرین پیشرفت ها و دستاوردهای دنیای کنترل و ابزار دقیق تدوین نماید و بدین طریق اطلاعات علاقمندان و متخصصان این حوزه را به روز نماید.
چه شما با این سامانه ها در یک کارگاه صنعتی کار می کنید و چه کارخانه ای پر از سامانه های کنترل خودکار را مدیریت می نمایید، این مقالات منبعی مملو از اطلاعات را درباره آخرین دستاوردها و راهبردهای بهینه سازی در فناوری سامانه کنترل برای شما فراهم می آورد تا شما را به بالاترین ظرفیت بهره وری برساند.
مقاله ای که در ادامه تقدیم خوانندگان صنعت هوشمند شده است، ترجمه مقاله ای از مجموعه مقالات پیش اشاره است که به قلم لی سوییندلر، از مدیران شرکت فناوری های ماوریک به رشته تحریر درآمده است. گفتنی است مقاله ای از همین مجموعه مقالات با عنوان «نقش ابزاردقیق نوین در تعمیر و نگهداری» در شماره پیشین ماهنامه صنعت هوشمند به چاپ رسید.

مدیریت ایمنی فرآیند (PSM) را می توان یک عنوان گیج کننده و غلط انداز با بسیاری از مفاهیم ویژه سازیشده و عبارات منحصربه فرد تلقی کرد. یکی از مفاهیم پیچیده تر، موضوع ریسک (خطر بالفعل) است و این که چگونه ریسک فرآیندی تا سطح پذیرفته شده ای کاهش یابد.
برای تأسیسات کارخانه ای و تولیدی، داشتن یک برنامه PSM در جای مناسب خود نیازمند صحت سنجی و راستی آزمایی ای است که از فرآیندهای خطرناک شان بشود به روش ایمن بهره برداری کرد. یک ملزومه کلیدی، انجام یک تحلیل فرآیند و ایمن سازی های ملازم آن است تا بتوان احتمال وقوع رخداد خطرناک را تخمین زد. به بیان دیگر، یک شرکت بهره بردار باید ایمنی فرآیند را تصدیق نماید. بنابراین شما چگونه قادر خواهید بود تا ریسک را کاهش دهید و تضمین دهید که فرآیندتان در یک سطح قابل قبول کار خواهد کرد؟ اجازه دهید جواب این پرسش را کشف کنیم.

تحلیل ریسک

تحلیل ریسک مورد نیاز PSM را می شود به سه گام خرد کرد:

گام ۱: خطرات بالقوه (ریسک های ذاتی نهفته و مستعد وقوع) را در بهره برداری از واحد فرآیندی به طور طبقه بندی شده و اصولی و نظام مند ارزیابی نمایید. این کار عموماً با استفاده از برخی از انواع تحلیل خطر فرآیندی (PHA) با متداول ترین روش که مطالعه خطر و قابلیت بهره برداری (HAZOP) نام دارد، صورت می گیرد. خطرات شناسایی شده و به صورت تکی ارزیابی می گردند تا «احتمال» وقوع (به عنوان مثال، با چه تناوبی) را همراه با «شدت» حادثه (برای مثال، چیزها چقدر می توانند بد باشند) در صورت وقوع خطر، تخمین زد. در بیشتر شرکت ها، ریسک کلی به عنوان «احتمال، ضرب در شدت» تعریف می گردد.

گام ۲: هر ایمن سازی را که آن خطرات را تضعیف می نماید، ارزیابی کنید تا بتوان تخمین زد که چه میزان ریسک ته مانده پس از به کاربردن آن ایمن سازی ها باقی می ماند. ایمن سازی ها و حفاظت ها لایه های حفاظت مستقل (IPL) نامیده می شوند. عبارت مستقل مهم است، چراکه اگر یکی از حفاظت ها خطا کند، نباید روی سایر توانایی حفاظت جهت تضعیف ریسک اثر کند. چندین روش جهت ارزیابی حفاظت ها با لایه تحلیل حفاظت معروف به کارمی رود. توجه داشته باشید که این گام اختیاری است؛ برخی شرکت ها روشمندی ملاحظه کارانه تری را به کار می برند که برای IPL اعتباری در نظر نمی گیرد.

گام ۳: پس از کسب اعتبار از هر IPL، ریسک باقی مانده را با سطح ریسک تحمل پذیر تعریف شده شرکت مقایسه نمایید تا تخمین بزنید که آیا لازم است اقدامی صورت پذیرد. اگر ریسک باقی مانده از حد تحمل بالاتر باشد، یا فرآیند نیاز به بازطراحی دارد یا باید حفاظت های بیشتری نصب گردد. یک حفاظت متداول، نصب یک سامانه ایمنی ابزارمند (SIS) است تا ریسک باقی مانده به سطوح پذیرفته شده کاهش یابد. میزان شکاف میان ریسک باقی مانده و ریسک قابل تحمل، سطح صحت ایمنی (SIL) را بیان می کند که سنجه و معیاری است از این که SIS چه میزان باید ایمن باشد. یا به بیان مشخص تر، SIL میزانی است از احتمال این که SIS فرآیند را به حالت ایمن خواهد برد، درست موقعی که از آن خواسته می شود تا اقدامی صورت دهد.

بگذارید نگاهی تصویری به این موضوع داشته باشیم (شکل ۱). در این مورد، ریسک باقی مانده از سطح ریسک قابل تحمل حتی پس از اعتبارگرفتن از IPLها از جمله سامانه کنترل اصلی فرآیند یا همان BPCS و حفاظت مکانیکی (به عنوان مثال، شیرهای تخلیه و راپچر دیسک ها) فراتر می رود. جهت پرکردن این شکاف در حفاظت، اغلب یک SIS خاصی پیاده می گردد تا ریسک باقی مانده به سطح قابل تحمل کاهش یابد.

 

کاهش ریسک , Process Safety Management , PSM , SIS , SIL , سامانه کنترل اصلی فرآیند (BPCS) , مطالعه خطر و قابلیت بهره برداری (HAZOP) , احتمال و شدت وقوع حادثه , تحلیل خطر فرآیندی

شکل ۱. ریسک باقی مانده از سطح ریسک قابل تحمل عدول می کند.

توجه داشته باشید که IPL از نوع BPCS همواره ضریب اطمینانی است برای:

۱) هشداری که بهره بردار را وادار به واکنش و پاسخ می کند تا از وقوع رخداد خطرناک جلوگیری کند؛

۲) برخی از انواع کنترل خودکار، که فرآیند را از رسیدن به وضعیت و شرایط خطرناک بازمی دارد. با این حال، BPCS تنها قادر است ضریب اطمینانی برای یک IPL فراهم کند، چراکه وظایف دوگانه صدور هشدار و کنترل خودکار در حقیقت مستقل نیستند. خطاهای مشخص BPCS می تواند هر دو وظیفه را ناکام بگذارد.

همانندسازی با خودرو

اگر تا حالا کل موضوع را گیج کننده یافته اید، احساس بدی نداشته باشید، شما تنها نیستید! این مفاهیم می تواند تا حدودی ذهنی و فرضی باشد، به ویژه اگر شما با تأسیسات فرآیند صنعتی آشنا نباشید. به نظر مفید است که کاهش ریسک را در شرایط رانندگی یک خودرو مطابق شکل ۲ توضیح دهیم.

کاهش ریسک , Process Safety Management , PSM , SIS , SIL , سامانه کنترل اصلی فرآیند (BPCS) , مطالعه خطر و قابلیت بهره برداری (HAZOP) , احتمال و شدت وقوع حادثه , تحلیل خطر فرآیندی

شکل ۲. کاهش ریسک برای راننده

به طور آماری، رانندگی یک خودرو خطرناک ترین فعالیتی محسوب می گردد که هر یک از ما روزانه آن را انجام می دهیم. اما باید بدتر هم باشد! تصور کنید چه می شد، اگر خودروها هیچ جنبه ایمنی نداشتند یا راهی مناسب برای رانندگان فراهم نمی آوردند تا کنترل را حفظ کنند. خطر زخمی شدن از یک تصادف به طور نامطلوبی بالا می رفت. برای بسیاری از موارد، ریسک ذاتی این فعالیت می تواند از سطح تحمل پذیر ما تجاوز کند.

خوشبختانه، خودروهای امروزی، IPLهای متعددی دارند تا کمک کنند که این ریسک را تا سطح تحمل پذیر پایین آورد. فرمان و ترمزها در یک خودرو همان BPCS هستند. هرچند این سامانه ها در کنترل حلقه بسته به روش خودکار خودرو را نمی رانند، اما با این حال روشی اثربخش برای رانندگان جهت بهره برداری ایمن از خودروشان را فراهم می آورند. اما، خطاها هنوز می توانند رخ دهند، و اکثریت قابل ملاحظه ای از مردم لایه های حفاظتی جانبی می خواهند تا کمک کند آن ها را ایمن نگه دارد.

 

کاهش ریسک , Process Safety Management , PSM , SIS , SIL , سامانه کنترل اصلی فرآیند (BPCS) , مطالعه خطر و قابلیت بهره برداری (HAZOP) , احتمال و شدت وقوع حادثه , تحلیل خطر فرآیندی

سپرها (و کمربند های ایمنی) در یک خودرو متناظر IPLهای مکانیکی موجود در تأسیسات فرآیندی است. نیازی به هیچگونه مدار الکترونیک یا حسگر جهت فعال کردن ندارند و از سایر لایه های حفاظتی مستقل هستند. سرانجام، سامانه کیسه هوا شبیه یک SIS می باشد. سامانه حسگرهای آن، یک منطق ساز و یک عنصر پایانی (کیسه هوا) کاهش ریسک بیشتری را فراهم می آورد. تمامی IPLها باهم کمک می کنند تا خودروهای نوین ایمن تر از همیشه باشند.
کمربندتان را محکم ببندید!

اکنون که شما سفری به سمت جاده کاهش ریسک داشته اید، امید آن است که برداشت بهتری از این مفهوم مهم داشته باشید. ما همگی یک نقش کلیدی را در پایین آوردن ریسک تا سطوح قابل تحمل ایفا می کنیم. اکنون بیرون بروید، کمربندتان را محکم ببندید، برانید و ایمن باشید.

درباره مهندس علیرضا قره خانلو

بررسی بیشتر

ایترنت صنعتی

اترنت صنعتی

اترنت صنعتی اصطلاحات مهم با توضیحات ساده و مختصر بخش دوم استفاده از اترنت صنعتی …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *