یادداشتی بر تولید تجهیزات اتوماسیون صنعتی

یادداشتی بر تولید تجهیزات اتوماسیون صنعتی
در داخل کشور

در تولید هر کالایی علاوه بر تأمین شرایط لازم همچون علاقه، دانش کافی در خصوص کالای تولیدی و بودن بازار مناسب، عوامل دیگری مانند وجود بستر مناسب از جنبه‌های مختلف در کشور، اقتصاد سالم و پویا و ثبات سامانه‌های مالی نیز دخیل هستند.
تجهیزات اتوماسیون صنعتی به لحاظ ماهیت خود، گستردگی و تنوع محصولات و همچنین فناوری پیشرفته از محصولات راهبردی در هر کشوری به شمار می روند که ورود به بازار ساخت و فروش آن‌ها از پیچیدگی های خاص خود برخوردار است.

اینجانب در این یادداشت قصد نقد و بررسی شرایط محیطی حاکم در کشور برای ساخت هرگونه کالایی به‌ویژه تجهیزات پیچیده ای مانند اقلام اتوماسیون صنعتی را ندارم چراکه مشکلات عمومی موجود در راه تولید اظهر من الشمس است. در این یادداشت سعی خواهم کرد که از بعد فناوری و همچنین منطقی بودن تولید چنین اقلامی در کشور با توجه به سابقه‌ی تولید برخی از شرکت‌ها درگذشته یا حال به نکاتی اشاره کنم.

به‌ طور کلی می‌توان محصولات در شاخه ی اتوماسیون صنعتی را به سه دسته‌ی کلی تقسیم نمود:

۱- محصولاتی که فقط از بخش سخت افزاری (الکتریکی، الکترونیکی، مکانیکی) ساخته‌شده‌اند و نرم افزاری در کارکرد آن‌ها دخیل نیست. در این گروه می‌توان از تجهیزاتی مانند برخی از حسگرهای القایی، خازنی، نوری و همچنین شیرهای ساده‌ی قطع و وصل مایعات و گازها، عملگرهای پنوماتیکی یا اقلام دیگری مانند انواع رله های الکتریکی، منابع تغذیه‌ی ساده و غیره نام برد.

۲- محصولاتی که تلفیقی از سخت‌ افزار (الکتریکی، الکترونیکی و مکانیکی) با نرم افزار هستند و به آن‌ها نام تجهیزات هوشمند یا نیمه‌ هوشمند می‌توان اطلاق کرد که طیف وسیعی از تجهیزات اتوماسیون صنعتی در این بخش قرار می گیرند.

۳- محصولاتی که فقط به‌صورت نرم افزاری وجود دارند و قابلیت استفاده‌ی عمومی بر روی سخت افزارهای رایج در صنعت اتوماسیون صنعتی را دارا هستند. در این گروه از کالاها می توان انواع نرم افزاری پایش و واپایش، نرم افزارهای IIoT، نرم‌افزاری امنیتی و غیره را نام برد.

هر یک از گروه های نام‌برده شده ازنظر تولید و مهم‌تر از آن ادامه‌ ی تولید آن برای بازه‌ی زمانی طولانی ویژگی‌های خاصی را دارا هستند.

گروه کالاهای دسته ۱ و ۲ به علت داشتن ماهیت سخت افزاری به‌عنوان یکی از بخش‌های اصلی محصولات، نیازمند داشتن فناوری تولید مواد و ارتباط تنگاتنگ با مؤسسات و شرکت‌های تولید قطعات سخت افزاری (الکتریکی، الکترونیکی و مکانیکی) در سطح جهان است تا از به‌روزترین فناوری و روند و رویکرد بازار در تولید تجهیزات اتوماسیون صنعتی بهره برد. متأسفانه این امکان در این برهه از زمان برای شرکت‌های ایرانی به‌صورت مستقیم وجود ندارد. در این گروه شرکت‌هایی در کشور به تولید محصولات یا بهتر گفته شود کپی برداری از فناوری موجود در جهان اقدام کرده‌اند که همانند وضعیتی که در صنعت خودروسازی می‌بینیم، این کپی‌ برداری‌ ها در ساخت چند نمونه یا مدل، بدون داشتن هیچ‌ گونه نوآوری در طول زمان خلاصه شده‌ اند.

در این گروه می‌توان به تلاش های «کنترونیک»، «فراروش»، «ندا»، «مپنا»، «تبریز پژوه» و… اشاره نمود که با توجه به نوع محصول، تولیدات آن‌ها یا از بازار کشور محوشده‌اند یا در صنایع خاص (تولیدکننده و کارفرمای پروژه یکی هستند) استفاده می شود. البته از نمونه‌های موفق می‌توان از برخی شرکت‌های باسابقه ی طولانی در تولید بخشی از تجهیزات اتوماسیون صنعتی مانند انواع حسگرها را نام برد که دارای محصولاتی نسبتاً متنوع هستند ولی تولیدات آن‌ها در صنایع اصلی و حساس کشور تقریباً استفاده نمی‌شود؛ چراکه در حال حاضر استفاده از خدمات مؤسسات و شرکت‌های خارجی که در زمینه‌ی آزمون محصول و ارائه‌ی گواهی‌نامه‌ی بین‌المللی لازم برای محصولات اتوماسیون صنعتی فعالیت می‌کنند، دشوار و گران است و همچنین این شرکت‌ها ازنظر انتقال فناوری از شرکت‌های خارجی با محدودیت‌های جدی مواجه هستند.

دلایل متعددی وجود دارد که تولید محصولات گروه ۱ و ۲ در کشور، دست‌کم در شرایط فعلی توجیه منطقی نداشته باشد؛ از قبیل: وابسته‌بودن به فناوری مواد و قطعات مورد استفاده، هزینه‌سازبودن آن‌ها ازنظر کسب استانداردهای بین المللی موردنیاز برای محصول نهایی، در ارتباط نبودن مستقیم با شرکت‌های خارجی تولیدکننده‌ی قطعات مورد استفاده و بهره‌نبردن از فناوری به‌روز آن‌ها و نبودن امکان نوآوری در محصولات تولیدی در مقایسه با تولیدکنندگان خارجی محصولات مشابه. اصولاً مسئولان فنی صنایع کشور ریسک استفاده از تجهیزاتی را که شاید ازنظر کیفی در سطح محصولات معادل خارجی نباشند، نمی‌پذیرند. خسارت حاصل از توقف خط تولید یا حوادث غیرمترقبه، بسیار بیشتر از نفع اقتصادی خرید محصول تولید داخل کشور است. لازم به ذکر است در حال حاضر کلیه ی تجهیزات مورد نیاز را می توان مستقیم یا غیرمستقیم از خارج کشور تهیه نمود.

شاید بیشترین امکان رشد و پیشرفت در محصولات اتوماسیون صنعتی را در بخش ۳ گروه کالاها دانست که بیشتر متکی به دانش نرم افزاری است و با توجه به کاربردهای مختلف استفاده از محصولات این گروه مانند استفاده در امور امنیتی و حفاظت تجهیزات در کشور، بتوان تولید این دسته را در حال حاضر منطقی دانست.

در گروه ۳ محصولات با توجه به شرایط فعلی حاکم در کشور و تعاملات بین‌المللی آن لزوم استفاده از نرم افزارهای امنیتی ساخت داخل بیش‌ازپیش احساس می‌شود و با توجه به سیاست‌های سازمان پدافند غیرعامل شاید فرصت خوبی برای شرکت‌های تولیدکننده ی نرم افزار برای استفاده ی تولیدات آن‌ها در کاربردهای خاص وجود داشته باشد.

با توجه به توانمندی‌ های چشمگیر مهندسان نرم افزار کشور و اینکه دانش به‌روز در بخش نرم افزار در دنیای مجازی به‌راحتی قابل دریافت و آموزش است امکان تولید محصولات نرم افزاری خوبی به‌خصوص در زمینه های IIoT, SCADA, Cyber Security وجود دارد که می‌توان در این بخش تمرکز بیشتری داشت. البته در تولید این گروه از محصولات نقش انفرادی متخصصین بسیار پررنگ‌تر است که متأسفانه در سال‌های اخیر مهاجرت مغزها از کشور، شرکت‌ها را با مشکل تولید و یا ادامه تولید بعضاً به علت ترک کار افراد کلیدی مواجه ساخته است که امکان جایگزینی دشوار و با هزینه زمانی طولانی همراه است. همچنین سرعت نوآوری و به‌روزرسانی در این گروه از محصولات بسیار بالاتر از سایر گروه‌های نام‌برده شده است که همگامی با این تغییرات نیاز به رصد دقیق بازار دنیا و واکنش‌های لازم را دارد.

با توجه به اینکه این نوشتار در حقیقت به‌عنوان یادداشتی مختصر بر موضوع تولید داخل محصولات اتوماسیون صنعتی تلقی می گردد، امکان بررسی ابعاد گوناگون این امر و موشکافی مشکلات عدیده‌ی آن میسر نیست ولی همان‌طور که تجربه نشان داده است امر تولید در کشور راه بسیار دشواری است که اتفاقاً در این راه، نقش دست اندازهای داخلی بسیار پررنگ تر از عوامل خارج از کشور است و در چنین شرایطی تولید کالا، بخصوص تولید محصولاتی با فناوری نو جهت استفاده عمومی در صنعت امکان پذیر نیست و یا بسیار دشوار است. شرکت‌های انگشت شماری در کشور توانسته اند تاکنون در برابر دشواری های موجود طاقت بیاورند و همچنان به فعالیت خود، ولو در سطح کوچک، ادامه دهند.

این‌جانب در زمینه‌ی تولید نرم‌افزار کشور را دارای توانمندی‌های بالقوه‌ی بسیار می‌بینم و توصیه می‌کنم در این بخش و در برخی از حوزه‌های مربوط به آن متمرکز شویم گو اینکه این امر نیز با چالش‌های زیادی مواجه است و کاری ساده نخواهد بود.

درباره دکتر شاهین امیرقاسمی

مدیر عامل شرکت آریا تکسان

بررسی بیشتر

انجمن صنفی شرکت های اتوماسیون صنعتی , اتوماسیون صنعتی , اتاق بازرگانی ایران , مجمع عمومی

مجمع عمومی عادی سالیانه انجمن صنفی شرکت های اتوماسیون صنعتی

مجمع عمومی عادی سالیانه انجمن صنفی شرکت های اتوماسیون صنعتی برگزار گردید.   به گزارش …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *